De kunstcampus groeit + 12.000 m²

Een bouwproject van de Vlaamse Gemeenschap en de Hogeschool Antwerpen
voor deSingel internationale kunstcampus en het Conservatorium van de Hogeschool Antwerpen

DAAR KOMT DE KUNSTCAMPUS

Met de opening van het Conservatorium in 1968 gaat een droom van Peter Benoit (1834-1901) in vervulling. In 1898 werd de componist directeur van het 'Koninklijk Vlaamsch Muziekconservatorium'. Benoits ideeën reikten verder dan de opleiding van studenten en de vorming van kunstenaars: hij droomde ervan de hele bevolking te betrekken in de internationale wereld van muziek en theater. Hij wenste dat er naast de muziekschool een zaal zou komen, waar niet alleen studenten maar ook het publiek deel zou kunnen nemen aan het kunst- en cultuuraanbod. Zestig jaar later ontwerpt Léon Stynen een gebouwencomplex voor het Vlaams Muziekconservatorium op de Antwerpse Wezenberg. In de geest van Benoit groeit het gebouw uit tot de kunstcampus van vandaag.

Sinds het ontwerp in 1958 evolueert de werking van het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium van een deeltijdse opleiding naar een voltijds leerprogramma. Nieuwe studierichtingen, zoals jazz, worden aangeboden. In 1995 wordt het Conservatorium onderdeel van de Hogeschool Antwerpen en de opleidingen dans, drama en muziek worden in één departement samengebracht. De opeenvolgende departementshoofden Michaël Scheck, Herman Mariën en Pascale De Groote ijveren voor een zaal die zich leent voor orkestrepetities, openbare examens en kamermuziekconcerten. Om de synergie tussen muziek, drama en dans, tussen 'kunst tonen' en 'kunst leren' te versterken, wil de Hogeschool Antwerpen ook de opleidingen drama (Herman Teirlinck Instituut) en dans (Hoger Instituut voor Dans) in dit gebouw onderbrengen. Ondertussen dient ook de bachelor/masterhervorming en de academisering van het hoger onderwijs zich aan (2004).

Onder leiding van Frie Leysen - oorspronkelijk door toenmalig Conservatoriumdirecteur Eugène Traey enkel aangesteld voor de zaalverhuur - opent deSingel in 1980 de twee zalen en start het seizoen 1983-1984 met een eigen artistiek programma. Het huis groeit uit tot een Internationaal Kunstcentrum. Onder impuls van Jerry Aerts ontwikkelt deSingel zich verder tot een open kunstcampus en verleent onderdak aan ensembles in residentie, zoals Champ d'Action, en aan een aantal autonome instellingen, waaronder het Vlaams Architectuurinstituut. Als Vlaanderen een vooraanstaande rol wil blijven spelen in het netwerk van grootschalige internationale podiumkunsten, dan is deSingel de meest aangewezen plek om dit te realiseren. deSingel beschikt immers over twee grote zalen en over een goede basisinfrastructuur om kunst te tonen. Daarnaast heeft deSingel de knowhow en de internationale contacten opgebouwd om de uitgesproken internationale werking verder te ontwikkelen. Maar het ontbreekt aan repetitieruimtes om te produceren en aan infrastructuur om het publiek op te vangen en te informeren. Ook kiest de Vlaamse Gemeenschap ervoor om het Vlaams Architectuurinstituut, een instelling in volle ontwikkeling, in deSingel een meer prominente plek toe te wijzen.

Dit parcours van de verschillende bewoners vraagt om een aanpassing en uitbreiding van het gebouw. Om de rol van kunstcampus ten volle te vervullen, moet de infrastructuur ontwikkeld en uitgebouwd worden, zowel voor het maken als voor het leren en tonen. Daarom wordt architect Stéphane Beel (°1955) in 1995 aangezocht om de noden en mogelijkheden van het gebouw te onderzoeken en om de uitbreiding te realiseren. Een eerste fase van zijn masterplan, namelijk de laagbouw achter de Rode en de Blauwe Zaal, is ondertussen gerealiseerd (1999-2000). In het najaar van 2007 start de nieuwbouw op.

Deze nieuwbouw veruiterlijkt het grote inhoudelijke toekomstproject van deSingel en het Conservatorium, de realisatie van een unieke en internationale kunstcampus. Een plaats waar kunst niet alleen wordt getoond, maar ook wordt (aan)geleerd en gemaakt.

STAALKAART VAN HEDENDAAGSE ARCHITECTUUR

De campus, ontworpen en gebouwd door architect Léon Stynen (1899-1990) met medewerking van Paul De Meyer (°1922), heeft een tijdloze architecturale uitstraling. Stynen bedacht een voor Vlaanderen unieke culturele infrastructuur. Het gebouw vertegenwoordigt niet alleen een versteend tijdsbeeld van vijftig jaar geleden, maar toont ons ook dat een gebouw groeit en verandert doorheen de tijd. Het complex heeft aanpassingen en uitbreidingen geïncorporeerd zonder aan eigenheid in te boeten. Moderne monumenten vragen een bijzondere aanpak bij uitbreiding en conservatie. De eerdere zorgvuldige aanpassingen en de toekomstige uitbreiding door Stéphane Beel Architecten kunnen het complex in zijn architectuur en programmering alleen maar verrijken.

1 architect LÉON STYNEN 2 woning Verstrepen Boom, 1927 3 Casino Oostende, 1942 4 Casino Chaudfontaine, 1938 5 inkomhal deSingel/Conservatorium 6 maquette deSingel/Conservatorium 7 vijver deSingel/Conservatorium 8 woning De Beukelaer Brasschaat, 1936
(Bron van de afbeeldingen 2, 3, 4, 6, 8: Collectie Architectuurarchief Provincie Antwerpen)

9 architect STÉPHANE BEEL 10 museumsite Leuven, 2006-2009 11 gerechtsgebouw Gent, 1998-2007 12 Raveelmuseum Machelen aan de Leie, 1995-1999 13 lokaal 138 Conservatorium Antwerpen © Jan Kempenaers 14 fase 4.1 deSingel/Conservatorium © Jan Kempenaers, 1999-2000 15 deuren deSingel 16 KMMA Tervuren, 2010-2013

Léon Stynen

Men noemt dit gebouwencomplex wel eens 'het testament van Stynen' of 'de meest complete samenvatting van zijn oeuvre'. Het gebouw situeert zich binnen het stedenbouwkundig ontwerp dat Stynen voor de Wezenberg maakte: 'de stad in het groen', een landschap dat voortborduurt op de groene heuvels en het water van de vestinggrachten en waarin verschillende torens zouden komen. Het stedenbouwkundig plan werd slechts fragmentarisch uitgevoerd, met de realisatie van de BP-building, het Crest-hotel en deSingel. De aanleg van de snelweg, de spoorlijn en andere verkeersaders in de omgeving doorkruisten letterlijk en figuurlijk het plan. Ontwerp en realisatie namen ruim drie decennia in beslag en betekenden voor Stynen soms een ware calvarieberg. In 1968 werd de laagbouw geopend, een onvolledige achtvorm, die onderdak bood aan het Conservatorium. De tweede fase omvatte de realisatie van het gedeelte voor Radio 2 Antwerpen (1978) en de twee grote zalen (1980). Het departement Schone Kunsten van het ministerie wilde liever één polyvalente zaal, maar Stynen kon de overheid overtuigen van de onmogelijkheid een goede concertzaal te bouwen die tegelijkertijd als theaterzaal fungeert. Zo zijn de Rode Zaal - voor grootschalige theater-, dans- en muziektheaterproducties - en de Blauwe Zaal - de concertzaal - gebouwd. Voor het Conservatorium bevatte de tweede fase de bibliotheektoren, die boven de Blauwe Zaal ligt. In 1987 kwamen de uitbreiding van het Conservatorium en de publieksfoyer van deSingel erbij, naar een ontwerp van Stynen en De Meyer. Stéphane Beel Architecten Aansluitend op een tentoonstelling van zijn werk in 1989 geeft deSingel aan architect Stéphane Beel de opdracht nieuwe deuren te ontwerpen als afsluiting van en inkom tot de wandelgangen (tentoonstellingsruimte) en de zalen: in de volksmond de 'patattendeuren'. Beel herhaalt de vorm van de ovalen ramen in de buitenwanden van het gebouw in de nieuwe deuren: de openingen worden volle panelen op de glazen deuren. Wanneer deSingel in 1990 een tentoonstelling van Stynens werk organiseert, realiseert Beel als tentoonstellingsmaker een boeiend parcours door het gebouw. Hij toont bij beide projecten aan dat hij architect Léon Stynen in het algemeen en het gebouw deSingel in het bijzonder zeer goed aanvoelt. De vertrouwensrelatie tussen de gebruikers van het gebouw en Stéphane Beel groeit. Hij wordt aangezocht voor zowel het kleine als het grote werk. Zo tekent hij programmabalies voor deSingel (1990) en verbouwt hij de vergaderzaal (1993) en een klas (1998) voor het Conservatorium. Het masterplan voor de reorganisatie en uitbreiding van deSingel en het Conservatorium (1995) resulteert in eerste instantie in het creëren van een circulatieas en bijkomende loges, en in het vergroten van het podium van de Rode Zaal en van de artiestenfoyer (1999-2000). In juni 2002 geeft minister van Cultuur Bert Anciaux aan Stéphane Beel de opdracht de tweede fase van het project te realiseren. In oktober 2002 sluit de Hogeschool Antwerpen zich aan. Op 1 mei 2003 zette Beel zich aan het definitieve ontwerp. De werken lopen van 2007 tot 2010. Het seizoen/academiejaar 2010-2011 moet starten in het uitgebreide gebouw.

1968 Conservatorium / L. Stynen 1980 realisatie 2 zalen, Radio 2 L. Stynen 1987 uitbreiding Conservatorium, publieksfoyer deSingel L. Stynen & P. De Meyer 2000 uitbreiding podium Rode Zaal, nieuwe circulatieas / S. Beel 2010 12.000 m2 kunstcampus S. Beel

De nieuwbouw

HOOGBOUW
Conservatorium
witte zaal (dans & drama)
gele zaal (muziek) spellokalen dans en drama dansstudio's slagwerkklassen

TRANSPARANTE DOOS
café-restaurant
multimediale leeszaal


LAAGBOUW deSingel internationale kunstcampus
Vlaams Architectuurinstituut
blauwe studio (werkplaats muziek)
rode studio (werkplaats podiumkunsten)
blauwe foyer
tentoonstellingsruimte
dansstudio
kantoren & kleedkamers
berging & atelier
fietsenstalling

De nieuwbouw situeert zich tussen de snelweg, de Jan Van Rijswijcklaan, één zijde van de achtvormige laagbouw en het hellend vlak van de wandelgang Blauwe zaal. De nieuwe laagbouw, een gesloten plint, herbergt functies voor een betere werking van deSingel en de kantoren van het Vlaams Architectuurinstituut. De hoogbouw, een horizontale schijf, verheft zich boven zowel de nieuwe als de bestaande laagbouw en is structureel onafhankelijk. Deze horizontale schijf profileert zich als een baken aan de ring en gaat de dans aan met de drie torens van Stynen: het BP-gebouw, het Crest-hotel en de verticale schijf boven de zalen van de Singel. In dit volume bevinden zich de ruimtes voor het Conservatorium van de Hogeschool Antwerpen. Alle podiumkunstenopleidingen van de Hogeschool - dans, drama en muziek - worden zo op één plek verenigd, wat hun interactie sterk zal bevorderen. Tussen de plint en de horizontale schijf bevindt zich een transparante doos met publieke functies. Die sluit aan bij de bestaande wandelgangen van de Blauwe en Rode Zaal. In deze glazen tussenschijf bevinden zich onder meer een multimediale leeszaal en een café-restaurant.

Het produceren en coproduceren zal in de nieuwbouw heel wat vlotter kunnen verlopen in specifiek daartoe ontworpen ruimtes. Bovendien zal het publiek er kennis kunnen maken met work-in-progress of met de uiteindelijke productie, wanneer de productieruimte daarvoor het meest geschikt is.

Toeleiding en educatie worden belangrijke sleutelwoorden op de nieuwe kunstcampus, met veel aandacht voor al dan niet publieke workshops en masterclasses, omkaderende informatie bij de artistieke activiteiten, publieke repetities, lezingen, colloquia, toegang tot informatie over kunst zowel voor de onderzoeker als de geïnteresseerde leek. Het campusprogramma wordt in de eerstvolgende jaren uitgebouwd om er te staan als volwaardige 'deSingel internationale kunstcampus' bij de opening van de nieuwbouw in 2010.

Het totale budget voor de realisatie van de nieuwbouw bedraagt € 25 miljoen. 65 procent van dit bedrag wordt voorzien door de Vlaamse Gemeenschap, 35 procent door de Hogeschool Antwerpen. De nieuwbouw betekent een campusuitbreiding met 12.000 m², waarvan 7.800 m² voor deSingel bestemd is en 4.200 m² voor het Conservatorium.

OVERHEDEN
Bert Anciaux, Vlaams minister van Cultuur (1999-2002, 2004-)
Frank Vandenbroucke, Vlaams minister van Onderwijs (2004-)
Dirk Van Mechelen, Vlaams minister van Financiën (2001-)
Paul Van Grembergen, Vlaams minister van Cultuur (2002-2004)
Luc Martens, Vlaams minister van Cultuur (1995-1999)
Hugo Weckx, Vlaams minister van Cultuur (1992-1995)

Hogeschool Antwerpen
Investeringsfonds voor de Autonome Hogescholen (IVAH)

VRT
Fonds Culturele Infrastructuur (FoCi)
Departement Cultuur, Jeugd, Sport en Media
Agentschap Kunsten en Erfgoed
Agentschap voor Facilitair Management
Afdeling Gebouwen Antwerpen
Agentschap Ruimtelijke Ordening Vlaanderen
Vlaams Bouwmeester
Participatiemaatschappij Vlaanderen nv
College Burgemeester en Schepenen Stad Antwerpen
Bouwmeester Stad Antwerpen
Stadsontwikkeling ruimtelijke ordening Stad Antwerpen
Welstandscommissie Stad Antwerpen
Brandweer Antwerpen

FOD Binnenlandse Zaken - Algemene Directie Civiele Veiligheid
NMBS-Holding
Infrabel
Grondbank
Aankoopcomité

STUDIEBUREAUS
Stéphane Beel architecten
Bopro nv projectmanagement
T.Tas theatertechniek
Ingenium technieken
Bureau Bouwtechniek veiligheid ontwerp
Daidalos akoestiek
Ney & Partners nv stabiliteit
Abesco veiligheid uitvoering
ERM grondonderzoek

UITVOERDERS
TV. Van Laere nv / CEI De Meyer nv
Axima Contracting nv (Suez)
EDF nv
Liften Coopman nv
Roden Staal België nv

Kijkpunten

Kom naar deSingel en volg de evolutie van de werken vanop deze plaatsen

1 Hoofdingang 2 Vestiaire 3 Wandelgangen 4 Blauwe Zaal 5 Rode Zaal 6 Rode Foyer 7 Blauwe Foyer 8 Blauwe Studio 9 Tentoonstellingsruimte 10 Rode Studio 11 VAi * Trap naar kijkpunt